Januari 2015: De smalle weg naar het verre noorden

Lichtelijk geschokt waren we, toen Sander de recensie uit Trouw voorlas. Of non-recensie beter gezegd, want De smalle weg naar het verre noorden was volgens het dagblad niet eens een bespreking waard. Ook niet (of misschien wel juist niet) nu het de Booker Prize had gewonnen. Matig was de roman van Flanagan. Pagina's vol research die maar niet tot leven willen komen, vervlochten met zinnen die 'net naast een beknopte formulering zitten'.

Een aardig idee van Trouw. In een tijd waarin veel boekenkopers van prijswinnaar naar prijswinnaar hollen in plaats van stil te staan bij hun eigen smaak, kan het helemaal geen kwaad om toe te lichten waarom je een bekroond werk niet goed vindt. Maar of Flanagans boek hierbij nu het lijdend voorwerp moet zijn? Daarover waren we het niet per se met de krant eens.

Eens waren we het sowieso niet. De een vond het een stroef begin, de ander zat in een oogwenk in het verhaal. En waar sommigen de oorlogspassages het hart van het boek vonden en het liefdesverhaal bijzaak, bleek voor een enkeling precies het omgekeerde te gelden. Impact hebben de oorlogsscènes zeker. Flanagans beschrijvingen zijn zo scherp dat ze alle zintuigen aanspreken. Je hoort het tikken van de regen, voelt het zuigen van de modder, ruikt de stank van bederf. Twee van ons werden lezend betrapt met een grimas op het gezicht, het boek ver van zich afhoudend.

Een roman zo levendig dat het een fysieke reactie teweegbrengt – die treffen we niet vaak. Maar daar moet je als lezer wel tegen kunnen. Voor Sander was het een pluspunt: dit soort scènes laten een voor ons tamelijk onbekende geschiedenisperiode heel dichtbij komen. Voor Marianne kwam het juist te dichtbij. Misschien ook wel omdat het boek een heel genuanceerd oorlogsverhaal wil zijn: het schetst de situatie van personages voor en na de oorlog en laat ook de mindset van de Japanse en Koreaanse kampbeulen wel heel dichtbij komen.

Alleen dat liefdesverhaal, tja. Al zorgde het voor prachtige poëtische zinnen, verhaaltechnisch stak het misschien toch een beetje bleek af bij de Birma-episode. Flanagan zal zijn boekenprijs niet te danken hebben aan de vrijage op het strand, de toevallige naoorlogse ontmoeting of de (te) lang uitgesponnen brandscène aan het slot. Is de Booker Prize daarmee onterecht? Dat is lastig te zeggen. Maar een recensie is hij volgens ons meer dan waard.

Oktober 2014 - Kom hier dat ik u kus

Niets dan lof dan voor Griet op de Beeck. Nou ja, bijna dan. Marianne stipte aan dat het wel enigszins leek op haar vorige boek. En Ada was niet overtuigd door het middendeel van de roman. Maar verder cirkelde de bespreking vooral rond de vraag waarom Kom hier dat ik u kus zo goed is als het is. Werden we ingepakt door het poëtische taalgebruik, dat uitnodigt tot herlezen en overdenken? Vielen we voor het thema “niet loskomen van mensen waarmee je het je hele leven zult moeten doen”? Of lag het stiekem toch ook een beetje aan het Vlaamse sausje, dat eerst vervreemdt maar daarna zorgt voor een prettige distantie?

Feit is in ieder geval dat onze zuiderburen er na Saskia de Coster en Dimitri Verhulst weer een sterauteur bij hebben. Ze lijken onderhand bijna patent te hebben op verhalen over problematische familieverhoudingen, maar ons stoort dat allerminst zolang de romans van een dergelijk hoog niveau blijven. Want Kom hier dat ik u kus zit ook technisch knap in elkaar. De toon van het kindpersonage in deel 1 is goed getroffen, en wie doorleest blijft ook in de vrouw de stem van het kind herkennen. Het beeldende karakter van de taal (Op de Beeck was jarenlang dramaturg) schept bovendien de afstand die het mogelijk maakt om deze roman met plezier te lezen zonder emotioneel al te betrokken te raken.

Al pakt dat in de praktijk toch anders uit: bij velen kwam het enthousiasme voor dit boek voort uit de link die ze legden met hun eigen leven. ‘Het blijft je bij’, werd gezegd. En: ‘Het zet je aan het denken over je eigen keuzes’. Er werden zelfs favoriete passages geciteerd. Voor iedere lezer heeft Op de Beeck een zin die je naar de strot grijpt, je adem doet stokken. Een zin die, zo lijkt het, speciaal voor jou geschreven is, over jou. Een clubje verwende veellezers had in ieder geval bijna allemaal dit gevoel na Kom hier dat ik u kus. We wachten met spanning op Op de Beecks derde.

September 2014: la superba

Een boekbespreking van een auteur uit Leiden verzandt bij een Leidse leesclub al snel in een bespreking van de auteur zelf. Want velen van ons hadden Ilja Leonard Pfeijffer wel eens getroffen, gesproken of diep in de ogen gekeken. En anders wel een mening over zijn auteursfoto op de achterflap.

Maar Pfeijffer mogen we niet meer tot de Leidse auteurs rekenen. La Superba verhaalt namelijk van zijn ‘luxe-emigratie’ naar de Noord-Italiaanse stad Genua. Die hij werkelijk subliem heeft neergezet, aldus Dineke. Pfeiffer beschrijft zijn nieuwe thuishaven met evenveel liefde als walging, en misschien wel met liefdevolle walging: de steegjes met verlepte travestieten, de straten met slecht geklede toeristen en de terrassen met ongemanierde Italianen. Artiesten en alcoholisten, rokers en rozenverkopers bevolken de Via’s, Vico’s en Piazza’s. En uiteraard het mooiste meisje van de wereld.

Terwijl ‘Leonardo’ probeert haar voor zich te winnen, maken we kennis met het vat vol tegenstrijdigheden dat Genua is. Of liever gezegd, vol tegenstellingen. Schijnbaar moeiteloos zet Pfeijffer ze naast elkaar, zijn eigen emigratie voorop. Want die mag inderdaad luxe genoemd worden ten opzichte van de tocht van Noord-Afrikanen zoals hij die beschrijft. Vooral Marianne was sterk onder de indruk van dit rake stuk: ‘Een terechte winnaar – en ik weet niet wie er nog meer genomineerd was.’

Waar Catton haar onderscheiding misschien eerder te danken had aan haar schrijfprestatie dan het boek zelf, valt er bij Pfeijffer weinig af te dingen aan zijn Libris Literatuurprijs.La Superba is vernieuwend, geëngageerd en geschreven in een prachtige stijl. Of de nominatie voor Beste Literaire Seksscène van het Jaar even terecht was, valt nog te bezien. Het intieme samenzijn met Het Been riep bij ons namelijk nogal ambivalente gevoelens op. Waarmee we wel allemaal een beetje zijn aangestoken door de liefdevolle walging die de Hoogmoedige oproept.