December 2015 - De stilte der zee

Spoileralert. Daar kwam het gesprek over De stilte der zee al snel op. Want in het verder indrukwekkende voorwoord wordt terloops het hele plot van het verhaal al verraden. En met een boek van nog geen 50 pagina's gebeurt er buiten het plot verder weinig om te bespreken. Het begin was intrigerend, maar daarna zakte het verhaal een beetje in.

Mooi geschreven vonden we het wel. Om het poëtisch taalgebruik zou je dit boekje prima meerdere keren kunnen lezen. Maar of we onszelf daartoe gingen zetten? Nee, waarschijnlijk niet. Daarvoor bleef er te weinig hangen wat ons intrigeerde.

December 2015 - Muidhond

Meestal zijn we het als leesclub vrij snel eens over onze recensie van het boek. Soms wordt het kamp in tweeën gespleten. Maar het komt zelden voor dat we er allemaal een verschillende mening op na houden: de een vindt het fantastisch, de volgende goed op sommige punten, een ander bar slecht.

Inge Schilperoords Muidhond slaagde erin deze verwarring te zaaien. Waar de een het poëtisch vond, meende de ander dat het taalgebruik saai was. Sommigen waren benieuwd hoe het afliep, anderen zagen het einde al mijlenver aankomen. Over een ding waren we het eens: Schilperoord zou wel eens een onehitwonder kunnen blijken. Want met Muidhond heeft ze zo geput uit haar eigen professionele leven dat we vermoeden dat ze niet tot een succesvolle opvolger komt waaraan meer fantasie te pas moet komen.

Omdat Schilperoord uit haar ervaringen als forensisch psycholoog put, zijn we het boek gaan bekijken als een aanklacht tegen het huidige systeem, waarin mensen met 'onwenselijke gevoelens' zonder afdoende begeleiding weer terug worden gestuurd in een maatschappij die geen vertrouwen in ze heeft. Terwijl die maatschappij onontbeerlijk blijkt om ze op het rechte pad te houden, zoals de vis uit de titel alleen kan leven in een zeer specifiek klimaat.

Door te vertellen hoe iemand moet veranderen, maar er geen eerlijke kans voor krijgt, breekt het boek tegelijkertijd een lans voor meer nuance, meer 'grijsheid' in het debat. Dat zou je dapper kunnen noemen. Maar Schilperoord kiest op het einde wel voor de makkelijke uitweg door een personage te laten sterven. En doordat Muidhond literair hier en daar tekortschiet, is het de vraag of ze haar lezers naast rationeel ook emotioneel heeft geraakt.

September 2015: In het licht van wat wij weten

In hoeverre konden wij als leesclub een goed oordeel vellen over een boek dat we niet allemaal helemaal hadden uitgelezen? Konden wij, in het licht van wat wij wisten, iets zinnigs zeggen over een debuutroman van dit kaliber? De vraag stellen, is hem -eerlijk gezegd-, beantwoorden. Wat konden wij weten van het leven van Zafar en zijn vriend?

Wat sowieso opviel was de structuur. Of liever: de afwezigheid van structuur. Wie er aan het woord was, was niet altijd even duidelijk. In welke tijd we waren of in wiens hoofd we ons als lezer bevonden, was niet altijd even eenvoudig te ontdekken. De kracht en de zwakte zitten wat ons betreft in hetzelfde onderdeel. De rijkheid van alle gedachten, de mooie filosofische bespiegelingen en wijsheden maken het boek rijk, maar ook warrig. We werden geraakt door de bespiegelingen over wiskunde, over cartografie, over politieke en morele vraagstukken.

De auteur probeert wat structuur in het geheel aan te brengen door de lezer bij de hand te nemen. Je wordt voortdurend als lezer aangesproken. Een deel van ons vond dat erg vervelend en bijna betuttelend, een ander deel juist niet omdat het je deel laat uitmaken van dezelfde zoektocht als Zafar. Zegt deze opzet iets over het boek? Het heet niet voor niets: In het licht van wat wij weten.

Unaniem deelden we de mening dat het lezen erg hard werken was. De leesclubleden die in het Engels lazen, konden helemaal hun lol op. De neiging om zo nu en dan passages over te slaan, werd herkend door meerdere van ons.

Maar waar gaat het boek nu over? Over alles en over niets. Rahman neemt ons mee via vele steden in de wereld, langs politieke ontwikkelingen naar de belangrijke disciplines in de wereld. We lezen over oorlog, afkomst, vluchten, angst, geld, liefde, verraad en wat niet meer. Je ontdekt tijdens het lezen van In het licht van wat wij weten de complexiteit van de wereld, maar ook van de kwestie van het verraad van Zafar. Dat maakt het lastig om een oordeel over de kwestie te vellen, en misschien ook wel over de roman.